| Jerzy Ficowski, wybitny znawca Romow, napisał kiedyś, że poznawanie kultury romskiej jest jak odkrywanie nieznanych plemion w dżungli Ameryki Południowej. Więcej, bo odkryć dokonuje się tu, w pobliżu, obok nas, nie w dalekich egzotycznych krainach. Książeczką tą chcieliśmy przybliżyć Wam, czytelnikom, cygańską rzeczywistość, osobliwą krainę, która jest wszędzie i nigdzie zarazem, na marginesie społeczeństw, poza rubieżami historii. Adresujemy ją głównie do ludzi młodych, ale i starsi znajdą tu wiele ciekawych informacji. |
|
| Jak ujrzycie na następnych stronach, napisano ją w czterech językach: polskim, angielskim, języku Polskiej Romy i Bergitka Roma. Obecność dwóch dialektów romskich wynika z ogromnej różnorodności tego ludu, ujawniającej się choćby odmiennością słów w różnych jej grupach, a opisujących te same zjawiska; czasem niezrozumiałych dla Romow wywodzących się z innej grupy. Jeśli jednak zerkniemy na tytuł, ujrzymy tam tylko trzy słowa, jako, że "Roma", Romowie, brzmi tak samo w obydwu romskich językach, mimo różnic łączy ich wspólna tradycja, romanipen i tęsknota za wolnością. Tak więc, zabierz się z nami, drogi czytelniku, wyrusz z taborem w podróż od Gangesu aż po Wisłę przez ponad 1500-letnią historię. W drogę! |
|
| Romowie wywodzą się z Indii. W połowie i tysiąclecia naszej ery opuszczają kraj pochodzenia, uciekając na zachód przed wojnami. |
|
| Z Indii Romowie wędrowali przez Persję i Armenię, aż dotarli do Bizancjum. Na tych obszarach nastąpił prawdopodobnie dłuższy pobyt, o czym świadczy duża ilość słów pochodzących z języków używanych w tych krajach. |
|
| Przyczyną dalszej migracji Romów ze środkowego wschodu na zachód była inwazja Turków na Bizancjum. Liczne romskie osiedla powstawały na obszarze Grecji. |
|
| Pierwsze historyczne ślady obecności Romów w Europie pochodzą z XIV wieku z rejonu Bałkanów. Na przełomie XIV/XV wieku docierają oni na Węgry. W pierwszej połowie XV w. Romowie pojawiają się na terenach Europy Zachodniej - dzisiejszych Niemiec, Włoch, Francji. |
|
| Przybywając do krajów europejskich, Romowie podawali się najczęściej za pielgrzymów lub uchodźców pochodzących z Egiptu. Początkowo witano Romów serdecznie. Na przełomie XV I XVI wieku większość państw wprowadziła surowe prawodawstwo, wymierzone we wszystkie osoby uprawiające wędrowny tryb życia. |
|
| Największe skupisko Romow znajduje się na Bałkanach, gdzie od XVI wieku zostali oni zmuszeni do pełnienia roli niewolników. Właściciel miał prawo sprzedawać na licytacji lub darować swoich podopiecznych, zaś Cygan bez właściciela był uważany za własność księcia. Wołoski kodeks karny z 1811 roku stwierdzał, że każdy Cygan rodzi się niewolnikiem. |
|
| Pierwsza pisemna wzmianka w dokumentach historycznych, poświadczająca obecność Romów na ziemiach polskich, pochodzi z 1401 r. Przez następne lata polska była "krajem przyjmującym" dla Romów, którzy uciekali przed prześladowaniami w krajach sąsiednich. |
|
| Pomimo prześladowań, bądź akcji asymilacyjnych, w wielu krajach Europy doceniono pracę i kunszt Romów. Romowie byli uważani za najlepszych specjalistów w dziedzinie metalurgii i kowalstwa, byli znanymi i szanowanymi muzykami. |
|
| Około roku 1636 król Polski Jan Kazimierz ustanowił urząd "Starszego Cyganów", którego obowiązkiem było ściągać dla króla podatki "od każdego Cygana". Pierwszym sprawującym tę funkcji był Rom. W 1791 uniwersał Komisji Obojga Narodów zapewnił Romom prawa obywatelskie. |
|
| W Polsce, w XVIII wieku na terenach włości Karola Radziwiłła "Panie Kochanku" powstała "Akademia Smorogońska", znana w całej europie, gdzie Romowie tresowali niedźwiedzie. |
|
| W XVIII i XIX wieku Romowie zamieszkujący tereny Cesarstwa Austro - Węgierskiego zostali poddani niezwykle brutalnej akcji asymilacyjnej ze strony absolutystycznej administracji Habsburgów - obowiązywały tzw. cztery dekrety Marii Teresy. Romowie zmuszeni byli do zaniechania koczowniczego trybu życia, zabroniono im posiadać wozy i konie. |
|
| W Polsce okresu międzywojennego najbardziej znanym wydarzeniem z życia Romów był wybór Michała Kwieka na "króla cygańskiego" (na warszawskim stadionie, w roku 1937). |
|
| II Wojna Światowa to okres najtragiczniejszych prześladowań Romów. Romowie zostali zamknięci w gettach, obozach koncentracyjnych, bądź byli rozstrzeliwani. 2 sierpnia 1944 roku w Auschwitz Birkenau naziści zlikwidowali tzw. "obóz cygański", zabijając 2897 mężczyzn, kobiet i dzieci. Romowie nazywają ten okres porajmos - pochłonięcie. W latach 1939 -1945 zginęło nie mniej niż 250 tysięcy Romów. |
|
| Po roku 1945 w wielu krajach europy Romowie byli zmuszani do porzucania koczowniczego trybu życia. W Polsce od roku 1964 prowadzono nową restrykcyjną politykę państwa. W wyniku aresztowań i karania Romów grzywnami, tradycyjny, taborowy styl życia zanikł na początku lat 70. |
|
| Walka z tradycyjnym stylem życia Romów, zmiany w gospodarce po II Wojnie Światowej, niechęć do Romów, doprowadziły do pogorszenia się sytuacji tej społeczności. Wielu Romów żyje w bardzo ciężkich warunkach, nie ma wykształcenia ani pracy. |
|
| W latach 70 XX wieku powstaje wiele organizacji romskich, których celem jest ochrona praw oraz reprezentacja interesów społeczności romskiej. W roku 1971 pod Londynem odbył się i Światowy Kongres Romów, podczas którego zaprezentowano romską flagę oraz hymn. |
|
| Od roku 2005 Romowie mają swój parlament, który działa w Strasbursu przy Radzie Europy. W Polsce od 2002 roku realizowany jest program na rzecz społeczności romskiej, którego główne cele to: przeciwdziałanie segregacji i marginalizacji romów oraz edukacja i integracja. |
|
| Współczesną liczbe Romów szacuje się na około 8-15 mln. Wielu Romów odmawia jednak formalnej rejestracji jako obywateli romskich. W niektórych krajach wciąż zmuszeni są oni ukrywać swą narodową tożsamość z powodu prześladowań lub panujących w społeczeństwie antycygańskich stereotypów. |
|
| Romowie przestrzegają swojego kodeksu zwanego "romanipen". Jest to romski sposób życia, według którego należy podkreślać swoją "romskość": mówić po romsku z członkami swojej społeczności, okazywać szacunek i posłuszeństwo starszym oraz pomagać sobie nawzajem. |
|
Teksty: Małgorzata Różycka, Janusz Balkowski
Rysunki, opracowanie graficzne, projekt okładki: Marek Rudowski
Tłumaczenia:
język angielski: Monika Dróżdż - Balkowska
Polska Roma oraz Bergitka Roma: Karol Gierliński
Korekta: Katarzyna Kasprzykowska, Paweł Sowinski |
|
Fundacja Integracji Społecznej "Prom"
tel. 071 359 29 21, fax 071 359 09 87
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
| www.fundacjaprom.pl
ISBN 978-83-928354-0-0
Wrocław 2008
Wydawnictwo dofinansowane z budżetu państwa w ramach rządowego programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o romach zapraszamy na: www.romowie.info |
|
Start 
